Kubadabad Sarayı Kazıları Kırgızistan’da Bilim Dünyasıyla Paylaşıldı
Sanatçı Gibi Düşün
Merhabalar bu yıl meslekte 25. yılımı tamamladım . Mimarlık gibi sürekli değişim ve yenilik gerektiren ve mensubu olmaktan gurur duyduğum mesleğimi eğitim alanında keyifle yürütürken kazandığım yeni bakış acısını da sizlerle paylaşmak istiyorum o nedenle bu haftaki köşe yazımın konusunu mimarlık ve sanatsal düşünme yeteneği üzerine kurgulamak istedim.
Mimarlık en temelde yedi ana sanat dalından birisidir. Bu ana sanat dalı diğer sanatlarla ve bir çok mesleki disiplinli sürekli ilişki halindedir bu nedenle her ne kadar her sanatın içinde yaratıcılık olsa da mimarlık bu vizyonunu en çok ortaya koyan sanat ve meslek alanıdır. Mimarlığı sadece bina yapmak olarak düşünen bireylerin sayısı her geçen gün artsa da Mimarlığın bir sanat dalı olduğu ve tekniği ve sanatı birleştiren felsefi bir düşünme ve üretme biçimi olduğu gerçeği göz ardı edilemez. Bu bağlamda Will Gompertz in “think ilke an artist” “sanatçı gibi düşün” kitabı benim de düşüncelerime öncü olan metinler içermektedir. Hatta kitabın kapağında sanatçı gibi düşün başlığı “daha yaratıcı ve verimli bir hayata kavuş” alt başlığı ile birlikte sunulmuştur. Bu alt başlık aslında sadece mimarların sanat yönünü değil sanatın insan hayatını şekillendirmedeki önemli gücünü anlatmaktadır. Kitap Yapı Kredi Yayınlarından 2015 yılında ilk olarak yayınlanan kitabın sekizinci baskısı Süreyya Evren çevirisi ile yer almaktadır. Kitabın arka kapağında bazı insanlar parlak fikirler bulmakta ve bunları hayata geçirmekte neden daha mahirdir sorusu yer almaktadır. Ve kitabın içeriğinde aslında bu sorunun cevabını maddeler halinde sanatçı gibi düşünmenin başlıklarını vererek sunmaktadır bu bağlamda kitap analizine girmeden kendi düşüncelerimle bu başlıkları yorumlamak istiyorum.
Mimarlığın da bir sanat dalı olmasından yola çıkarak dört başlıkta sanatçı gibi düşünmenin hayatımızı nasıl daha verimli hale getireceğini yorumlayacağım.
1.Merak yetenekten daha kıymetlidir… yaratıcılık dediğimiz kavram sadece ressamlara veya heykeltraşlara özel bir yetenek değildir aslında her insanın sahip olabileceği bir bakış açısıdır. Yaratıcılık bir meslek ya da bir yetenek yerine bir hayatta kalma stratejisidir. Kitapta da vurgulanan en önemli unsur sanatçıların sahip olduğu çocuksu meraktır. Sanatçılar dünyayı olduğu gibi kabul etmez neden ve böyle olsa ne olurdu gibi sorularla sürekli soru işaretleri üretirler. İşte bu soru üretme biçimi meraktan kaynaklı olsa da amaç cevabı bulmak değil soru ile bilinenleri yeniden yorumlama ya da yeni bilgi üretme yolculuğudur. Hangi meslekte olursak olalım bir sanatçı merakıyla yaklaştığımız da sadece bilgiyi ya da veriyi değil onların arasındaki hikayeyi ve bu sayede bütünü görme ihtimalimiz arttırmış oluyoruz. Mimarlık eğitiminde daha ilk yıldan öğrencilerimize soru sormak ve merak etmek üzerine sayısız ders yapıyoruz bu bakış açısı onların bildikleri gerçekleri de yeniden sorgulamalarına ve daha geniş pencereden çözüm üretmelerine imkan tanıyacaktır.
2.Hata yapma lüksü değil hata yapma zorunluluğu… bir sanatçı da olmazsa olmaz kavram hata yapmaktır. Modern toplum ve tüketim kültürü bize sürekli hatadan kaçınmayı öğretse de sanatçılar hatanın sürecin bir parçası olduğunu hatta en önemli deneyimlerin hatalar sayesinde elde edildiğini bilirler. Bu sebeple hata yapmadan öğrenmenin mümkün olmadığını da kavrarlar. Başarısızlık doğru cevaba giden yolda elenen bir seçenektir der Will Gompertz. Bir sanatçıyı izlediğinizde sonuç eseri ulaşmak için yüzlerce eskiz yaptığını başarısız deneme maketlerini çöpe attigini ve çıkmazlara sürüklenip zihninin kitlendiğini ilerleyemediği ve sayısız denemeden sonraesini ortaya çıkarabildiğiini görürsünüz. Mimarlık işte bu hata yapma lüksün sürecin bir parçası olduğu değerli bir deneyim mesleğidir.
3.Bir oyun olarak hayat… her bir sanatçı işine ciddiyetle yapsa da tıpkı bir oyun içindeki çocuk heyecanıyla konuyu ele alır. Sanatçılar işlerini ciddiye alırlar ama kendilerini pek ciddiye aldıkları söylenemez. Hayattaki her andan ve olasılıktan oyunlar çıkararak neşe heyecan ve eğlence ile en derin felsefi soruları bile ele alabilirler. Bir sanatçı oyun oynamaktan hiçbir zaman bıkmaz. Will Gompertz kitabında şöyle söylüyor “sanatçılar ilham gelmesini beklemezler onlar her sabah işe giderler…” buradaki en önemli nokta pes etmeden süreklilik içinde yeni deneyimlerin içine kendilerini atarak hata ve başarısızlıklar yumagi içinde yaratıcılıklarını ararlar. Sanatçının bu bitmek tükenmek bilmeyen üretme isteği benim hayatıma adapte ettiğim en önemli kazanım olmuştur. Üretimin niteliği toplumsal onay ve beğeni ihtiyacı ya da değer parametreleri hiçbir zaman birinci sırada olmamıştır. Esas önemli olan surekliligi ve yaratıcı düşünmenin verdiği haz olmuştur. Sanatsal bir üretimden sonra hayatın diğer alanlarındaki problemleri de nasıl çözdüğümü görmek ya da en azından bakış açımın perspektifini genişletmek, hayatımı daha verimli hale getirmiştir.
Sonuç olarak sanatçı gibi düşünmek sadece estetik değeri olan anlamsız cümleler kurarak felsefe yapmak ya da kişisel duygu ve düşüncelerin yine öznel yorumlarla ortaya konulması demek değildir. Sanatçı gibi düşünmek belirsizliğin içinde tutunabileceğin bir yön bulmaktır. Tüm hayatını şekillendirmeni sağlayacak kavramlar üretebilmektir. Sana sunulan ile senin elde ettiğin arasındaki farkı görmeni sağlamaktır. Öğrendiğin bilgileri kendi soru havuzunda test ederek içselleştiriilmiş bilgiye dönüştürmektir.
Sanatçı gibi düşünmek kitabı bilgilerin tozlu satırları arasında kalmak yerine atölyeye gidip dökülen boyayı eser’e dönüştürmek için hayaller kurmaktır. Kendi keşfettiğin yeni dünya’yı başkaları için bir aynaya dönüştürmektir sanatçı gibi düşünmek. Bakmak ile görmek arasındaki farkı ancak sanatçı gibi düşünenler keşfedebilir. Keskin gözlem yeteneği merakı getirir o da arkasından soruları ürettirir.
İnsanlar sanatın bütçe ve yeterli imkanların olduğu yerde gelişeceğini savunur Will Gompertz ise kitabında sınırların kısıtlı imkanların, yapılan hata ve başarısız girişimlerin ve anlık motivasyon düşüşlerinin psikolojik gelgitlerin ve duygu değişimlerinin sanatın yaratıcılık yönünü ortaya çıkardığını ve geliştirilebilir yeni düşünceleri doğurduğunu savunur.
Son olarak bugün bir mimar sadece teknik çizim yapmaz bir fikri pazarlar bir yaşam biçimini savunur ve insanları ikna eder. Sanatçı bir mimar kendi hayatının müellifi olma sorumlulugunu almak demektir. Her boşlukta bir hikaye görmek ve o hikaye ile büyük resmi anlamak demektir. Meslekte tamamladığım 25 yılımı sanatla ve sürekli sorularla geçirmenin keyfi ile doldurdum umarım bundan sonraki yıllarımda da ürettiğim ve üretmeye devam edeceğim sorularıma bulduğum sanatsal çözümleri paylaşmakla ve üretmekle geçiririm.
Bilgehan Yılmaz
